Văn Học Nghệ Thuật‎ > ‎Thơ‎ > ‎2013‎ > ‎Đọc thơ Tứ tuyệt‎ > ‎

ĐTTT - f. Cảnh uống rượu


5. Cảnh uống rượu

Tự khiển – Lý Bạch [TK]

Đối tửu bất giác minh,
Lạc hoa doanh ngã y.
Túy khởi bộ khê nguyệt,
Điểu hoàn nhân diệc hi.

自遣 – 李白

對酒不覺瞑,
落花盈我衣。
醉起步溪月,
鳥還人亦稀。

Cạn ly chẳng biết tối trời,
Áo ta sương gió hoa rơi rớt đầy,
Say qua khe suối trăng mây,
Chim đàn về tổ, chốn này còn ai?
(Tự khiển – LHP phóng tác)


Những ai đã từng uống rượu đến thật say sẽ thấu hiểu được cảnh say được tả trong bài thơ. Mãi vui với rượu mà trời đã tối, xác hoa rơi đầy trên áo mà chẳng biết, mới hay là mình đã chén. Cảnh người say lang thang tìm lối về, qua khe suối dưới ánh trăng tưởng lạc vào tiên cảnh. Chim từng đàn bay về tổ, chung quanh không bóng người, cảnh thật thơ mộng, thanh tĩnh mà trong lòng trống trải, lạc loài…

oOo

Nguyệt hạ độc chước kỳ 1 – Lý Bạch [NHĐCK1]

Hoa gian nhất hồ tửu,
Độc chước vô tương thân.
Cử bôi yêu minh nguyệt,
Đối ảnh thành tam nhân.

月下獨酌其一 – 李白

花間 一 壺酒
獨酌無相親
舉杯邀明月
對影成三人

Giữa hoa là rượu một bầu,
Mình ta cứ rót chẳng đâu bạn hiền,
Mời trăng cất chén triền miên,
Nhìn vào bóng đó, ngả nghiêng ba người!
(Dưới trăng uống rượu một mình, kỳ 1 – LHP phóng tác)

Đây là bốn câu đầu trích trong bài Nguyệt hạ độc chước kỳ 1 [NHĐC1] mà thành bốn câu tứ tuyệt. Phong cách trong thơ của Lý Bạch trội bật vì cái tôi của ông. Tác giả có trí tưởng tượng phong phú biến một cảnh tĩnh trong đêm tối thành cái động của cuộc uống rượu. Chỉ cần có ánh trăng, Lý Bạch và bóng hình của ông mà thành tất cả là ba người, tạo ra một cuộc đối ẩm sống động, hào hứng.

oOo

Quá tửu gia – Vương Tích [QTG]

Thử nhật trường hôn ẩm,
Phi quan dưỡng tính linh.
Nhãn khan nhân tận túy,
Hà nhẫn độc vi tỉnh.

過酒家 – 王績

此日長昏飲,
非關養性靈,
眼看人盡醉,
何忍獨為醒。

Bữa nay uống ruợu nằm dài,
Biết là nhậu nữa mang tai vào mình.
Thấy người say rượu tận tình,
Lẽ nào ta để một mình tỉnh ru?
(Qua quán rượu – LHP phóng tác)

Uống rượu mà trường hôn chắc là đã chén nên mới nằm dài ngủ mê. Tỉnh dậy nhức đầu (vì hang-over) nên có vẻ hối hận và biết là uống rượu không có tính dưỡng sinh, hại cho sức khỏe. Nhưng đến khi đi ngang qua quán rượu thấy người khác tận tình thưởng thức và say sưa với rượu thì chẳng lẽ để một mình ta tỉnh? Đó là cách ngụy biện của kẻ ham rượu cũng giống như lối lý luận “liều mạng” của Tản Đà:

Say sưa nghĩ cũng hư đời,
Hư thì hư vậy, say thì cứ say,
Đất say đất cũng lăn quay,
Trời say mặt cũng đỏ gay ai cười?
(Lại say – Tản Đà)

oOo

Ấm tửu khán mẫu đơn – Lưu Vũ Tích [ATKMĐ]

Kim nhật hoa tiên ẩm,
Cam tâm tuý sổ bôi.
Đãn sầu hoa hữu ngữ,
Bất vị lão nhân khai.

飲酒看牡丹 – 劉禹錫

今日花前飲,
甘心醉數杯。
但愁花有語,
不為老人開。

Hôm nay uống rượu trước hoa,
Đành lòng, vài chén uống là cho say,
Sợ hoa lên tiếng mỉa mai:
“Nở không vì kẻ vừa say lại già”.
(Uống rượu xem hoa mẫu đơn – LHP phóng tác)


Bất vị lão nhân khai là (hoa) nở chẳng vì người già, nhưng hoa vô tri nếu có biết nói, có lẽ hoa ít phân biệt nhiều người già hay trẻ mà lại phân biệt người say hay tỉnh – vì người say rượu chắc là nói bậy nhiều. Cho nên câu nầy được dịch thoát ý là “Nở không vì kẻ vừa say lại già”. Đọc qua bài thơ, ngẫm nghĩ ta hiểu được Lưu Vũ Tích đã già nhưng phong cách thơ còn đùa giỡn lý luận như người trẻ tuổi, mới hay ra đã là thi nhân thì tâm hồn họ không bao giờ già cả!

oOo

Tống xuân từ – Vương Duy [TXT]

Nhật nhật nhân không lão,
Niên niên xuân cánh qui.
Tuơng hoan hữu tôn tửu,
Bất dụng tích hoa phi.

送春詞 – 王維

日日人空老,
年年春更歸。
相歡在尊酒,
不用惜花飛。

Ngày ngày người lại thêm già,
Năm này năm nọ, xuân qua lại về,
Cùng vui rượu sẵn mấy bầu,
Say sưa cho thỏa chớ sầu hoa bay !
(Lời tiễn xuân – LHP phóng tác)

Năm tàn tháng hết rồi người thêm tuổi khi mùa xuân lại về mỗi năm. Đời người trăm năm chẳng có bao lâu đón xuân rồi lại tiễn xuân, thôi mùa xuân đến cùng say sưa với rượu lo gì cảnh hoa bay rơi rụng ngoài trời.

oOo

Lương Châu Từ – Vương Hàn [LCT]

Bồ đào mỹ tửu dạ quang bôi,
Dục ẩm, tì bà mã thượng thôi.
Túy ngọa sa trường quân mạc tiếu,
Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi.

涼州詞 – 王翰

葡萄美酒夜光杯,
欲飲琵琶馬上催。
醉臥沙場君莫笑,
古來征戰幾人回。

Rượu ngon trong chén sứ ngà,
Uống nhanh !, tiếng nhạc hối ta lên đường.
Nằm say chiến địa đừng cười!
Từ xưa xuất trận, bao người về đâu?
(Bài ca Lương Châu – LHP phóng tác)


Bài thơ tứ tuyệt cổ này nổi tiếng từ lâu vì nó có âm điệu rất hay và qua lời thơ tôi nghĩ có thể nói đây là tâm tình của một vị tướng quân vì những lẽ sau đây:
  • đọc qua bài “Tòng quân hành” ta thấy được thân phận buồn khổ của người lính thú thời xưa, làm gì được uống ly rượu tiễn đưa,
  • chỉ có vị tướng cao cấp mới được thưởng thức rượu đỏ quí bồ đào mỹ tửu bằng chén rượu sứ ngà sang trọng dạ quang bôi,
  • lời lẽ hùng hồn của vị tướng chỉ huy ra lệnh cho tướng sĩ dưới quyền “Uống nhanh !, tiếng nhạc hối ta lên đường.
  • chỉ người quyền thế thời xưa mới dám uống rượu say mèm mà nằm dài nơi chiến địa (túy ngọa sa trường), còn bảo người khác đừng cười mình (quân mạc tiếu),
  • chỉ có giai cấp lãnh đạo mới dám phát biểu “Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi?” (Từ xưa xuất trận, bao người về đâu?)