Chuyện đời xưa Mossard

 CHS Mossard promo 1959

Đây là bài tóm lược về sự trao đổi giữa các CHS Mossard lớp đàn anh (promo 1957, 1959) nhắc về những kỷ niệm xưa về mái trường cũ Mossard gần 60 năm về trước. Qua những lời đối thoại này, ta thấy được phần nào về lịch sử của trường trong hoàn cảnh lịch của miền Nam…

Ngô Hồng Nhựt:
Anh chỉ nhớ Frère Bernard Calixte làm Hiệu trưởng đến năm 1956 và Frère đã về Pháp cùng với Frère Cyrille vào năm ấy.

Trong niên khóa 1956-1957 & 1957-1958, tụi anh đang học lớp 5è & 4è, anh không nhớ ai là Hiệu Trưởng của 2 năm đó. Năm này vẫn còn Frère Collien là người Pháp dạy Francais và Anglais và vì Frère có dẫn tụi này đi promenade đến cầu Ximăng Hà Tiên của xa lộ Thủ Đức lúc đó Công ty cầu đường Pacific của Mỹ còn đang dùng Marteau Pilon để đóng cừ để cho tụi này xem và để có kiến thức sơ khởi)

Năm tụi anh học 3è (nghĩa là niên khóa 1958-1959 lúc đó Frère Placide từ Taberd đổi về, là Hiệu Trưởng dạy Math... cho lớp 3è của tụi anh Frère Roger dạy Francais, và Histoire & Géo; Frère Exupère dạy Anglais)

Sau năm đó, kể từ niên khóa 1959-1960 trở về sau, anh không còn biết nữa bởi lúc này tụi anh đã về Taberd rồi... Cái vụ này thì Kiệt, làm ơn bổ túc cho anh em biết...

Còn trước năm 1954 thì chỉ có những Lão Mossard chính tông từ lớp 11è học với Frère Sébastien cho đến hết năm 3è thì chỉ còn có mấy ngoe đây là: Denis Việc Ngọc Lợi, Út Năm (Hồ Văn Út), lão Trương Tấn Phát...

Mossard Promo 57 tức là Prom # 1, tên thì anh còn nhớ, nhưng đa phần đã qui tiên hết rồi Như anh Đức (con của Dì Bảy), Các anh Thêm, Long, Phước Georges, Long, Tường v.v. đều về Taberd sau năm 1957.

Mossard Promo 58 tức là Promo # 2 thì chỉ còn có Gaston Trần Nghĩa Hiệp là tụi anh còn có tin tức và địa chỉ e-mail; ngoài ra các Cụ như Toàn, Hiệp, Thìn... thì mất tiêu...

Louis Nguyễn Minh Phương:
Vì tui chỉ học có 3 niên học (interne)

1952-1953 8è
1953-1954 7è B
1954-1955 học dở quá nên lên 7è A, kế ông già mất phải trở về học externe ở Sàigòn nên sau đây là những cái nhớ lan man (sinh 1942 nên 70 rồi mấy cái hộc tủ mémoire lộn xộn như trong garage vậy)
 
Ngày tựu trường đầu tiên frère Cyrille lên đọc discour đứng kế bên là Honorat mặt rổ tóc húi cua và Adolphe đeo kiến đen giống Bảo Đại. Honorat phát tiền mỗi sáng thứ mấy quên mất rồi. Sebastien dạy nhạc. Học 8è với Albert.

Tối Chúa Nhật coi cinéma trên lầu nhà cũ, sau mới dời qua nhà mới.

Phòng ngủ nhà mới có Albert và Dominique gác. Vừa vô học thì bị cơn bão gảy gốc cây gần piscine. Mỗi sáng thức dậy bắt đi xem lễ bên nhà thờ kế bên. Một bên nam một bên nữ. Bắt đầu biết liếc gái từ đây.

Hiền lành nên theo nghĩa sĩ của Frère Albert thắt khăn quàng màu xanh lá cây viền đỏ. Sau đó một thời gian thì Frère Bernard có cái mặt hai má phình ra như con khỉ với cái nốt ruồi trên má đổi tới.

Frère Jules thay Adolphe và rất thân với Frère Ignace bày ra cái màn Cahier Rouge hể bị ghi vào là consigne ngày thứ bảy và supprimer sortie.

Có Frère Petain cầm cây cù nèo rượt mỗi khi trốn vô rừng bắt sóc. Frère Gabriel sau này có gặp lại bên Pháp.

Có dì Ba dì Bảy bán đồ ăn ở hai gốc cây. Có quán nước đá ở góc các lớp 12è 11è 10è 9è.

Bạn thì nhớ Năm pharmacie Hồ Cung, Denis Lợi, Nghĩa Sĩ thì Nhựt, Long Gàbi, Roger Kính , Thomas Hồng, Yên đệ tử, Đỗ Cao Tâm, Đỗ Cao Tuy đầu đỏ, Đỗ Cao Luận, Dương Văn Đê, Nhan Kim Hoà, Lai Hiếu Thuận (con Lai Hữu Tài), Điệp đầu bạc, Mùi, Trung Phúc tiệm đàn ở đường Hamelin, Châu Mẩn ở lăng ông Bà Chiểu, Louis Nutini rạp Long Thuận, Goillot, Gaston Hiệp, Trương Tấn Phát, Trần Hoàng Tân, Joseph Thành tiệm tóc Belle chợ Sàigòn, anh em Roger Tassaigne, Hoá De Latour... để nhớ lại từ từ báo cáo sau. Nghĩa Sĩ còn có Lê Toàn Hưng, Henri Hưởng, Lê Văn Khôi.

Sau này đến khoảng 73 thì có dịp trở lại trường trong vụ thành lập chi hội CHS Mossard giữ chức Tổng Thư Ký với Trương Tấn Phát Thomas và Long Gabriel, Phạm Đức Thịnh, có dịp làm việc với Frère Fidele.

Như vậy tóm lại có hai directeurs Cyrille và Bernard giữa 52-55.

Góp nhóp từ từ mỗi người một miếng giống như cái puzzle mình có thể dựng lại một bức tranh toàn cảnh.

Ngô Hồng Nhựt:
Còn Roger Kính và Dương văn Đê thì đang ở San Diego và lão Quang Pierre nữa.

Denis ơi, cái đám tụi Toi là dân Mossard trọn vẹn chính tông từ 11è cho đến 3è, không biết mấy Toi có còn nhớ nhiều không?

Louis Nguyễn Minh Phương:
Nhắc Quang Pièrre thì nhớ tới Quang Benoit, Võ Văn Quan và Liên Thái Bửu. Còn thằng Thìn con ông giặt đồ nhà ở dốc gần piscine.

Gaston Trần Nghĩa Hiệp:
Tới 1962: Directeur là Frère Placide.

Nếu không lầm từ 1956 đến 1962: Frère Honorat hay Frère Bernard.

Ngô Hồng Nhựt:
Như vậy là Frère Placide là Directeur của Mossard từ niên khóa (1958-1959) đến niên khóa (1961-1962).

Thomas Đinh Hoài Ngọc:
Nghe mấy ông nói chuyện về trường Mossard mà tôi cũng sốt ruột, vậy xin có mấy ý kiến sau đây:

1/ Tìm đọc ngay cuốn “Hồi ký tập 1: Tỉnh dòng Saigon và Cộng đoàn La San Mossard sau biến cố 1975”. Tác giả là Frère Valery Nguyễn Văn An hiện làm việc tại Nhà La San San Jose USA. Trong quyển sách này, mấy ông sẽ biết được rất nhiều chuyện cần biết về trường Mossard trước và sau 1975. cf trang 212, sách đã dẫn.

2/ Sư Huynh Francois Trần văn Ánh đích thực là Hiệu trưởng cuối cùng của Lasan Mossard. Hiện nay Sư Huynh đang nghĩ hưu tại La San Mai Thôn (sinh ngày 24/06/1932 tại Thạnh Phú, Mỹ Tho). Sư huynh đã già yếu và bịnh nhiều, tuần trước, Sư huynh đang xem lễ thì bị té ngã, may mà đỡ kịp nên không sao. Nếu mấy ông cần biết gì về trường Mossard giai đoạn cuối thì mau mau cử người gặp Frère Francois Ánh ngay và hỏi Frère về trường Mossard!!!

3/ Một nhân chứng khác, cũng liên quan nhiều đến Mossard. Đó là Sư huynh Colomban Đào. Sư huynh Đào nay cũng đã 93 tuổi, bị điếc, và đang sống ở La San Mai Thôn.

Còn quên một điều, xin bổ sung thêm: Còn một Sư huynh cựu hiệu trưởng Mossard từ 1965 đến 1969. Đó là Sư huynh Raymond Đặng văn Hinh. Sư huynh Hinh tuy cũng già yếu lắm nhưng còn rất minh mẫn và hiên cũng đang hưu dưỡng tại La San Mai Thôn. Các bạn muốn biết thêm chi tiết về Mossard thì cũng mau mau cho người đến gặp Sư huynh Hinh ngay đi. Năm 1965, tôi (cùng với Mr Nam) được mời lên day học tại Mossard (dạy Sciences Naturelles lớp 6è và 5è) và gầy dựng thành lập đoàn JEC (Thanh Sinh Công) Mossard... Đang dạy thì có giấy gọi nhập ngũ khóa 21 Thủ Đức nên phải ngưng dạy, cho nên đâu có biết gì nhiều về Mossard...

Ngô Hồng Nhựt:
Như vậy là từ từ chúng ta sẽ gom lại hết, để có được thông tin tương đối đầy đủ và chính xác. Hiện nay tại San Jose các lão em đang cố gắng hoàn thành một tập san của riêng Mossard, mà ở đây thì có Frère Fidèle rồi...

Còn ở bên đó thì chỉ còn cách là nhờ các lão Hưng, Thịnh, Anh Tư gắng qua Mai Thôn mà xin ý kiến của các Sư Huynh ở đó! Nhớ thông báo chung cho anh em biết nghe.

Ngô Hồng Nhựt:
Niên khóa 1958-1959, là lúc tụi anh đang học lớp 3è; học Math với Frère Placide mới từ Taberd đổi về và là Hiệu trưởng của trường từ năm đó trở đi.

Anh về Taberd năm 1959, cho nên điều mà anh không được rõ là: Sau cái niên khóa (1958-1959) đó, thì ai là Hiệu Trưởng kế tiếp của Nhà Trường (1959-1960), (1960-1961), (1961-1962)...

Để cho những thế hệ sau này được rõ là Mossard trước niên khóa 1953-1954 chỉ có mở đến lớp 6è mà thôi; kể từ niên khóa 1954-1955 trường mới có lớp 5è mà thế hệ lớp này gồm những anh: Ngươn, Tường, Đức (con dì Bảy) Thêm, Casius (pupil), Phước Georges, Nguyễn Bảo Long, Hậu... và một cái anh mà cao nhứt trường (quên tên rồi)...

Tạm gọi cái Promo này là Mossard Promo số 1, vì cứ mỗi năm sau đó các Frère mới mở thêm lớp cho đến lớp 3è mà thôi; sau đó thì về trường Taberd.

Mossard Promo #1 này (niên khóa 1956-1957) rời trường Mossard năm 1957 để về Taberd như các anh Ngươn, Tường, Đức, Thêm, Long, Hậu... v.v...

Mossard Promo #2 này (niên khóa 1957-1958) gồm có: Gaston Trần Nghĩa Hiệp, Nguyễn Bảo Toàn (em của Nguyễn Bảo Long bóng bàn), Géo Trần Thái Thạnh (con của Thủ Tướng Lê Văn Hoạch và là anh của Ghi F5), Hiệp (em của anh Hậu), Thìn (basket), Lai Hiếu Thuận (Không biết có phải là con của Lai Hữu Sang hay Lai Hữu Tài gì không bởi vì lúc đó Moi còn nhỏ quá nên cũng chẳng dám hỏi làm chi) chơi bóng bàn với tụi này... Lão này là Gaston chắc còn liên lạc được vì anh ta đi Pháp sau năm đó. Promo này rời trường Mossard năm 1958 để về Taberd nhập lớp Seconde niên khóa 1958-1959.

Mossard Promo #3 này (niên khóa 1958-1959) gồm có: Lê Toàn Hưng, Trần Quan An, Quang Benoit, Nguyễn Hữu Thọ (Châu), Ghi (F5), Nhan Kim Hòa, Trương Tấn Phát, Trần Hoàng Tân, Ngô Hồng Nhựt, v.v... Promo này rời trường Mossard năm 1959 để về Taberd học lớp Seconde với niên khóa (1959-1960). Đó là Promo của tụi anh đây.

Sau năm này thì anh không còn biết nữa; vậy hỏi ai như Diệp (chết rồi) của thế hệ sau thì mới rõ được.

Những năm này, nhà trường chưa có cuốn kỷ yếu (palmares) cho nên không có biết nhiều... Riêng các hình ảnh của Trường thì anh còn lưu giữ đầy đủ hết, từ hình đi kiệu ban đêm đến các lớp học tứ lớp 7è A cho đến lớp 3è, tuy nhiên sau khi qua bên này, anh có để lại cho gia đình, nhưng vì mấy em của anh nó dọn nhà, sửa nhà... cho nên thất lạc không biết bây giờ nó nằm ở đâu! Nếu mà có được thì anh sẽ đưa lên mạng cho anh em xem.

Louis Nguyễn Minh Phương:
Lai Hiếu Thuận tao biết vì nằm ngủ trên dortoir sát tao, gần phòng Albert (có con chó Mino, có lần tao phá nó cắn phải nghỉ 21 ngày về Sàigòn chích thuốc ngừa dại). Nhưng không biết là con ông Tài hay ông Sang. Học thì tao ngồi sau lưng nó 7è A. Có lần nó đem súng lục bỏ valise bị Dominique bắt được confisquer kêu ông già nó lên lãnh về.

Đêm Ngô Đình Diệm đánh Bình Xuyên cả đám lén bò ra cửa sổ nhìn về phía Sàigòn cháy đỏ rực. Nửa đêm tao giựt mình thấy có người nào đứng sát giường kêu thằng Thuận rồi dẫn đi đâu đó. Sáng ra thấy giường nó trống lốc và từ đó mất tiêu luôn... tới giờ. Tao nhớ nó trắng, mắt xếch, miệng cười có cái răng nanh nhọn hoắc và rất hoạt bát.

Hồi mới qua nhà mới có thằng tên Subaya (pupil) ăn cắp tiền bị Dominique bắt đánh đòn và cột tay vô mấy cái robinet đánh răng buổi sáng.

Thoắt cái mà đã 60 năm rồi... Buồn...

Ngô Hồng Nhựt:
Cái này là ba của nó đưa nó đi sang Pháp đó!

Hôm bà già lên Thủ Đức rước tao về nhà, thì mấy lão xe đò họ kháo nhau: “Bà lên đó rước thằng nhỏ rồi về cho nhanh! Đêm nay, còn một cái lai quần Bình Xuyên cũng chơi với Quốc gia!” Lúc đó, mình còn nhỏ quá! có biết gì đâu!

Lê Toàn Hưng:
Phương nó nhớ làm sao: 1952 làm gì đã có nhà mới!

Nhà cũ chỉ có 2 tầng. Tầng trệt là réfectoire, bureau, infirmerie, trên lầu là dortoir cho học trò và các Frères (ở cuối hành lang).

Coi ciné là coi dưới préau. Chưa có nhà thờ trong trường nên sáng nào cũng qua nhà thờ họ xem lễ. Ngày nào có đám cưới hay đám ma là chán nhất vì lễ kéo dài. Sau này có nhà mới thì tầng áp mái là nhà thờ có aumonier làm lễ mỗi ngày.

Ngô Hồng Nhựt:
Hưng ơi, Mày nói đúng! Louis Phương nhớ sai rồi. Bởi vì năm sau, tức là niên khóa 1955-1956 Louis Phương rời trường...

Niên Khóa 1954-1955 là tụi mình đứa thì học 7è A, với Frère Ignace và Albert; đứa thì học 7è B với Frère Gilbert... Hình lớp 7è A của tao còn đó mà! Chứng minh cho anh em thấy đó!

Giữa tháng tư 1955 sau lễ Pâques trong khi anh em đang chơi ở dưới préau, tao đang nói chuyện với thằng Phát thì bất thình lình tụi tao thấy một bà mặc áo dài đen bước vô văn phòng của Frère Procureur là Frère Honorat, tao không biết chuyện gì, thì Phát nó mới chỉ cho tao biết là cái bà này mặc đồ tang đó, nhưng không biết là đang để tang cho ai? Té ra là má của Louis Phương lên xin phép nhà trường để cho Phương về mà thọ tang ông già của hắn vừa mất...

Trở lại, cái tòa nhà mới cất gần Hồ bơi; nghỉ hè xong và tựu trường thì tất cả qua nhà mới hết, mình ngủ gần phía piscine ở lầu 2;
  • Tầng trệt dưới đất dùng làm nhà ăn, rồi kế đó là các lớp học 7è B, 8è, 9è...
  • Trên lầu 1 thì các lớp 7è A ở bìa cùng, rồi 6è, 5è...
  • Trên lầu 2 thì là petit dortoir cho các lớp 11è, 10è, 9è... trong khi tụi tao thì chưa được chuyển qua ngủ ở tòa nhà mới, mà phải chờ đợi cho hết năm học này. Tựu trường vào thì cái dãy nhà trên lầu cũng hoàn tất, do đó tất cả chuyển qua đó ngủ dưới sự giám sát của Frère Préfet mới là Frère Jules; nhớ chưa? đúng không?
  • Lầu 3: là nhà nguyện của trường.
Ngô Hồng Nhựt: nhắc về Hội Cựu Học Sinh Trường Mossard
Theo như lời của Louis Phương là: sở dĩ Hội được thành lập là do ý kiến và đề nghị của Ông La Thành Nghệ nói với các Frère là các trường La San trường nào cũng có Hội Cựu Học Sinh hết rồi, mà riêng trường Mossard thì chưa. Mà ngày nay các học trò của trường cũng đã ra trường và đã thành danh hết rồi cho nên việc thành lập Hội là đủ tư cách pháp nhân...

Do đó mà Hội ra đời.

Nhiệm kỳ 1: (1970-1972)
Chủ tịch: Nguyễn Văn Hậu (Mossard Promo #1 năm 1957)
Phó chủ tịch là Trương Tấn Phát...

Nhiệm kỳ 2: (1972-1974)
Chủ tịch: Trương Tấn Phát (Mossard Promo #3 năm 1959)
Phó Chủ Tịch: Trần Kim Long
Tổng Thư Ký: Louis Nguyễn Minh Phương.
Thủ quỷ: Phạm Đức Thịnh
Các Ủy viên...

Các buổi họp và bầu Ban chấp Hành đều có Frère Dominique giám sát và theo dõi...

Hiện nay toàn bộ ban chấp hành của Hội Cựu Học Sinh Trường Mossard vẫn còn sống, chỉ vắng mặt chưa tìm ra cái Ủy viên báo chí và thông tin liên lạc là Trần Hoàng Tân mà thôi, chắc là đã mất rồi đó... (Tôi vẫn cầu xin cho nó còn sống để gặp anh em.). Cái Ban Chấp Hành của Hội này đã có làm việc với Frère Fidele (Hiệu Trưởng của trường thời đó). Chắc hẵn là Frère Fidele vẫn còn nhớ...

Thành viên của hội như tụi tôi đóng niên liễm cho Hội in ấn gởi thông tin sinh hoạt đến các thành viên... Biên lại tiền niên liễm là 150 đồng VNCH!

Ngài Chủ Tịch Hội Cựu Học sinh trường Mossard Trương Tấn Phát còn giữ nhưng tài liệu đó, nhưng để ở quê nhà ở Dĩ An; gồm có các hình ảnh của Mossard thời đó và kể cả bài diễn văn mà lão đọc trước đông đảo khán giả phụ huynh học sinh và học sinh tại trường Mossard. Bài diễn văn của Lão có 2 bản: Việt và Pháp, lão ta còn lưu trữ đầy đủ; dịp nào về lại quê nhà thì lão ta sẽ lấy sang và cho đưa lên mạng cho các lão đệ xem.

Cũng trong cuộc nói chuyện này, lão ta nhắc nhớ lại cho lão huynh tương đối khá nhiều về các niên khóa từ năm (1954-1955) cho đến năm (1958-1959)...

Niên khóa 1955-1956: lớp 6è với Frère Dominique là Titulaire, dạy Francais & Anglais. Năm này Frère Alain vẫn còn là Titulaire của lớp 5è; Frère Felix vì lúc đó là Directeur của Juvenistes cho nên Frère chỉ dạy Catechisme và Hist & Géo. Năm này, Frère Jules (Prefet) dạy Math...

Niên khóa 1956-1957: vì Frère Alain đổi đi lên Adran. Cho nên Frère Dominique là Titulaire, nhưng dạy Math và Hist & Géo là Frère Eugène vừa đổi về...

Niên khóa 1957-1958: Frère Jules vẫn là Titulaire dạy Francais & Math, Anglais là Frère Collien (người Pháp). Hist &Geo vẫn là Frère Eugène.

Theo như lão ta còn nhớ thì năm đó Frère Bernard (người Pháp) vẫn còn ở lại trường và vẫn là Hiệu Trưởng; như vậy trường Mossard chỉ còn lại 2 Frères người Pháp mà thôi (Frère Cyrillle thì đã đi về Pháp năm trước đó) Điều này, để lão huynh còn xét hỏi thêm những anh em khác nữa coi!

Niên khóa 1958-1959: Frère Placide là Directeur, dạy Math, Wilfrid dạy Hist &Géo, Exupère dạy Anglais, Roger dạy Francais + Hist & Géo...

Lê Toàn Hưng:
Hồi xưa ăn cơm, tôi ngồi cùng carré với thằng Long. Nó ăn hiếp tôi dữ lắm. Chỉ vì khi nó gồng (tập tạ mà) đằng sau bộ ba xường của nó lòi ra cặp dorsaux chút xiú!

Benoît Bùi Thanh Quang:
Mấy bạn kể chuyện Mossard, mình còn hình dung Trần Kim Long tập tạ và có bộ ngực (muscles pectoraux) rất to. Lúc đi tắm biển ở Vũng Tàu nó có khoe ngực của nó nữa, mà Điện có gởi với hình scan cho mình! Mình lúc đó cũng sợ lực sĩ Long lắm. Và các bạn tả trường Mossard mình thấy thật là đẹp vô cùng: thời thơ bé. Thỉnh thoảng mình cũng cầu nguyện với Đức Mẹ (hình ảnh cái Grotte của Mossard, có Đức Mẹ Fatima, gần préau trường ngó qua, không biết bây giờ còn không?) Mến thăm Các Bạn và cám ơn các bạn nhắc lại thời thơ ấu ở Mossard với cái Piscine thật là đẹp.

PS: Lúc ở Sài gòn, tôi thỉnh thoảng có tói nhà thằng Trần Kim Long chơi, ở Tân Định và có ghé nhà thằng Nguyễn Quý Vinh, tiệm vàng Tân Định, cũng gần nhà Long.

Trần Kim Long:
Nghe tụi bây nhớ chuyện kể chuyện đời xưa, tao phục tụi bây quá. Tao chẳng nhớ chi tiết gì cả, chỉ nhớ những chuyện... riêng tư gì đâu đâu...
 
Trần Quang An: Vua ping pong;
Trần Hoàng Tân Thủ Đức: Nhỏ con, ít nói, siêng năng, bây giờ sống chết ra sao?
Hồng Bà rịa: Có nhiều “chàng” để ý?
Louis Phương: Số đào hoa, Một ngày không có em là đời anh tan nát. Đàn bà trên hết, chuyện dài như ma vú dài kể hoài không hết,
Lê Toàn Hưng: Em hiền như Ma Soeur, số kiếp phải đi tu, mặt mày hiền hậu. Bây giờ mặt mày như: pirates of the seas
Quang Benoit: Mặt tròn do, ít nói to, chỉ cười và khi cười thì giống E.T.,
Mùi Bụi Đời: Đô con mãi tới bây giờ,
Ngô Hồng Nhựt: Theo hình thì cũng nhỏ con, ít hoạt động, hoạt bát... Khác hẳn bây giờ...

Thôi nhớ đến đâu kể đến đó...

Ngô Hồng Nhựt: giai thoại về Trường Mossard

Chuyện về sân cây dầu nay đã mấy tuổi đã được đề cập lúc trước. Tại sao phòng ngủ trên building (gần hồ tắm) các Frères cho đóng thêm những thanh gỗ ở phía trên cái khoảng trống của cầu tiêu, tai sao các Frères phải cho đóng như vậy??? Là vì cái năm 3è học để chuẩn bị thi BEPC, bài nhiều quá, mà giờ “étude” các Frères cho quá ít nên học không kịp, phải lén chờ sau 9 giờ tối, tụi anh gồm anh, Trần Kim Long, Thịnh, anh ... lén vào đó nhờ ngọn đèn của cầu tiêu và tụi anh leo lên ngồi trên thành của bức tường đó, nhưng có một hôm bị các ông phụ giúp việc của nhà trường trông thấy, nên mét với Frère Jules, nhưng Frère Jules đâu có biết là ai, bèn đem tụi anh ra mà giũa cho thê thảm, cái việc đó thì cũng đúng thôi vì sợ tụi anh ngủ gục mà té xuống..., ai chịu trách nhiệm đây? Nhưng chính vì vậy mà sau đó Trường cho tăng thêm giờ “étude” cho tụi anh, và buổi sáng ai muốn đi lễ thì đi, ai cần học bài thì vào lớp...

Sở dĩ anh còn nhớ nhiều là vì tất cả các hình ảnh lưu niệm từ khi anh vào Mossard theo học với chương trình Pháp, học từ lớp 7è A cho đến 3è với Frère Placide là Hiệu Trưởng anh có đầy đủ, cho nên anh nhớ hết và là nhớ rõ từng chi tiết như mới vừa xãy ra vậy.

Hình của lớp 3è chụp chung với Frère Placide ở Bãi Dâu (Vũng Tàu), (hình của lớp 3è đó), hình chụp khi tắm biển, bắt được con trăn, sau đó đem về trường, Frère cho nhà bếp nấu cháu cho anh em ăn.

Hình chụp ở thác Trị An (còn nguyên sơ, chưa làm cái đập nước như bây giờ). lúc tụi anh còn ở lớp 6è với Frère Dominique; hình năm 6è đi về Bến Tre ở họ đạo Cái Mơn hay Cái Răng gì gì đó (anh quên tên rồi) mà phương tiện di chuyển là nhờ các xe GMC của Trường Bộ Binh Thủ Đức cung cấp cho (vì lúc đó ba của anh Phạm Đức Thịnh đang là Chỉ Huy Trưởng của Liên Trường Võ Khoa Thủ Đức, danh xưng của Trường Bộ binh vào lúc bấy giờ).

Để đi đến được cái nhà thờ đó, phải qua Bắc (qua Phà). Nhà thờ đó có cái gì lạ mà các Frères cho đi viếng như vậy?

Đó là vì nó có một cái bức ảnh của Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, mà cái mũ Triều Thiên bị mờ nhạt mất đi do trong biến cố chiến tranh (Hồi Việt Minh ) thanh trừng, thanh toán ...Cha sở và các Dì Phước, cũng như ông Biện (ông Trùm) họ đạo bị bắt bớ, nhà thờ bị đốt phá sạch, các ảnh tượng bị đem quăng dưới mương rảnh bùn sình...

Sau khi giặc êm xuôi đâu đó, giáo dân lần lượt trở về tìm kiếm lại những thứ nào còn sót hay không... Họ tìm thấy lại được tấm hình này: hình Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, nhưng cái mão Triều Thiên của Đức Mẹ bị mờ nhạt mất ...Tuy thấy vậy, nhưng họ Đạo vẫn lấy lên và đem để lại ở vị trí cũ trong nhà thờ. Tấm hình không hư! thế mới lạ!

Sư việc này có sự chứng giám của rất nhiều người và của cha sở sở tại nữa... Nhưng bỗng nhiên sau đó, cái mũ Triều thiên của Đức Mẹ lại sáng trở lại và hiện ra lại đầy đủ... Chuyện khó tin... Chính vậy mà giáo xứ họ đạo họ coi như là một phép lạ. Tin đồn không biết sao lại đến được với các Frère. và do đó mà nhà trường mới tổ chức cho đi thăm viếng. Anh cũng có lưu cái tấm hình đó nữa... nhưng bây giờ thì tiếc thay! Mất tiêu rồi!


Mỗi một tấm hình anh đều có ghi chú ở phía sau ngày đi chơi hết... thì làm sao mà anh quên được. Nếu bây giờ mà anh có nó ở đây thì đố ai mà cải cho được với anh... Phải không?

Hình đi Promenade ở Linh Xuân Thôn (Xuân Trường) của cái đám Nghĩa Sĩ lúc còn ở 7è A , hình đi dạo với Frère Collien ở Gần cầu Rạch Chiếc (Nhà máy Xi Măng Hà Tiên) lúc xa lộ Sai gòn – Thủ đức còn đang làm móng đổ đất đỏ để xem công ty cầu đường Pacific đóng mấy trụ trung gian bằng marteau pilon, vồ rơi bằng hơi ép...

Cái ngày mà anh đi qua Mỹ theo diện HO (HO16), Anh chỉ có đem theo 3 tấm hình mà thôi, đó là hình của lớp 7èA có 2 Frères Ignace và Albert, Hình lớp Première 2 với 2 Frère Maurice và Frère Fernand (người Pháp) và hình của năm lớp Math Elem. Các tấm hình khác còn để lại ở nhà trong cuốn album của riêng anh. Cái năm 2011 anh trở về thì anh cũng có tìm nhưng chưa ra, mà mấy em của anh nó để chỗ nào cũng không biết.

Trong cái Promo của anh đây, có người có con rất sớm sinh năm 1964, 1965, 1966... thì nay mấy ông này đã là ông Nội ông ngoại hết trơn rồi, thậm chí có người mà đứa cháu nội đích tôn của hắn cũng sắp ra trường là sĩ quan võ bị của trường West Point của Mỹ rồi đó! Em thấy đó, nếu làm bài toán trừ, tính ngược lại đi, thì những con của các lão đó nay cũng gần 50 hết trơn rồi chứ có phải là còn con nít hay sao?

Đỗ Khoa Luật:
Tôi còn nhớ trong lớp 5ème (Frère Alain) còn có Tea Hu Eng, Việt gốc Miến Điện (bị somnambule / sleepwalking) và Ngà (Đàlạt). Vì họ ít popular nên ít ai nhắc.

Ngô Hồng Nhựt:
Đúng! tôi biết hồi đó có một tay bị mộng du (sleepwalking); hôm đó tình cờ Frère Dominique thức giấc và đi kiểm soát học sinh, Frère chợt thấy một tên sao mà như vậy, điên hả?... Không?

Không biết ai dạy cho Frère Dominique mà Ổng lại tự dưng có được cái kinh nghiệm này, hoặc giả là Frère đã có đoc sách hay nghiên cứu gì gì ở đâu không biết..., mà Frère lại có được cái kiến thức hiểu biết này cho nên từ từ Frère đi đến và đem cho đương sự về lại giường ngủ và sau đó đánh thức hắn ta thức dậy, phá tan cái giấc ngủ mộng mị, mộng du của anh ta.

Còn nếu giả sử mà lúc đó Frère la rầy hay nói lớn tiếng một cái gì đó... làm hắn ta giựt mình mà té xuống thì hắn ta sẽ chết ngay tức khắc, bảo đảm!

Câu chuyện này tưởng rằng Frère chỉ kể cho một vài học trò mà thôi, trong đó có tôi... và chắc chắn rằng Frère cũng đã có thông báo cho các Sư Huynhkhác nữa để theo dõi..., chẳng ngờ là lão huynh cũng lại được biết luôn! Tôi không biết anh ta và cũng không biết tên anh ta...

Nay nghe lão huynh kể, thì tôi mới được biết tên anh chàng này. Và như vậy là xin nhắc nhớ cho lão huynh luôn là , cũng trong lớp này có một anh chàng Tây trắng hoàn toàn mà lại có cái họ là Charbon (đen thui lui) , nhớ chưa? Chắc là Tổ tiên của cái anh Tây trắng này làm nghề than ở Pháp, hay là làm ở cái ngành than đá không chừng???!!! ... cho nên anh ta mới có cái họ đó!

Ngoài những người mà tôi còn nhớ tên và đã kể ra, thì xin Lão huynh làm ơn ghi lại những người cùng lớp của lão huynh, những người mà lão huynh còn nhớ được tên, cho anh em biết, cũng như địa chỉ để cho các lão đệ đàn em biết để mà liên lạc với họ sau này... hầu tạo dựng lại trang nhà của Mossard vào cái thời còn Hồng Mông (nghĩa là chưa có kỹ yếu = palmares)

Nội cái hình lớp 7èA hồi đó (1954-1955) chứng tỏ là nhà trường cũng có cho tiến hành chụp cho các lớp có hình lưu niệm, thế nhưng anh em ta lúc ấy còn nhỏ nên chẳng một ai có ý thức mua lại và gìn giữ để làm kỹ niệm, chắc chắn là có..., phải không?

Louis Nguyễn Minh Phương:
Xin đề nghị: làm một cuốn tổng hợp “LaSan Mossard Từ Xưa đến Nay” tất cả nhũng bài vở hình ảnh từ xưa đến nay.

Đề nghị một mục “Góp Nhặt Kỷ Niệm” mà anh em đang làm và Mục “Người Xưa Năm Ấy...” tức hình ảnh ngày xưa của người đó hay các frères và hình bây giờ 60 năm sau coi ra làm sao.

Có bạn nào giỏi và chịu hy sinh thời giờ như Ngô Hồng Nhựt design luôn bằng In Design rồi save thành PDF đưa lên lasanmossard.org.

Xin góp ý với các bạn già và trẻ vài suy nghĩ sau đây:

1./ Mục “Góp Từng Mãnh Vụn”, viết theo cách “à bâtons rompus”, nghĩa là nhớ đâu viết đó, đừng sắp xếp thứ tự làm gì, nhưng ráng làm “par ordre chronologique” của năm, nhắc nhớ thời gian năm nào. Thí dụ, tôi nhớ:
  • năm Thìn 1952, lúc mới nhập học, vào lớp 8è, học sát chuồng gà cạnh cầu tiêu và nhà tắm douche, trước mặt là hai gốc cây, giờ ra chơi có hai dì 7 dì và dì gì đó bán mấy cái hộp Ration C và cốc ổi.
  • qua hai gốc cây này là cái phòng nhỏ có cây organ của frère Sebastien dạy hát. Sau phòng nhạc này là các lớp 9è, 10è... Đâu lưng phòng nhạc là ông bán nước đá.
  • ở dortoir nhà cũ được mấy ngày thì dọn qua nhà mới vừa xây xong.
  • Năm đó có trận bão quá lớn làm ngả cái cây gì to thật to ở trên dốc piscine. Trận bão làm hư ống nước khiến nước không lên được lầu 3 nhà ngũ. Sáng ra cả bọn thức dậy xếp hàng đi xuống piscine đánh răng rửa mặt. Thức dậy sớm trời còn tối, các frères bắt hai ngọn đèn từ trên nhà ngủ rọi xuống. Hai ngọn đèn bắt cách nhau tạo hiệu ứng mổi cái bóng trở thành một bộ xương, cả đám vừa đi vừa nhảy nhót như một đám những bộ xương người biết đi. Thằng Hồng Thomas (Bà rịa) ngồi chồm hổm đi như con cóc... (nó chết rồi).
  • Nhớ thằng Võ Văn Quan chuyên môn mặc quần short trắng và áo ngắn tay củng trắng luôn, tóc lúc nào cũng chẻ 7/3 bén ngót.
  • Nhớ thằng Goilot đen pupil cái gò má lúc nào cũng sưng sưng.
  • Thằng Vĩnh (bắc kỳ) có cái thẹo ở thái dương, giọng khào khào. (hình như là Nguyễn Quý Vĩnh), phải thì lên tiếng nghe.
Thôi nhớ nhiêu đó mệt rồi, năm nay 71 tuổi rồi, nhớ một hồi nghe tim đập mạnh hơn bình thường... hê hê... Để từ từ nhớ tiếp. Có gì sai thì bổ túc và sửa sai...

2./ Mục “Người Xưa Năm Ấy... Bây Giờ Ra Sao...”. Lấy thí dụ tấm hình 7è A của Nhựt, thằng nào đứng hàng nào, chỉ danh và gởi về tấm hình mới nhứt để cho mọi người nhìn mặt nhau sau 58 năm... một bầy con nít quỷ bây giờ thành một bầy già dịch mặt mũi ra sao?

Mục này cũng ráng xin cho được hình các frères ngày ấy bây giờ ra sao, kể cả những ngôi mộ hay tấm bia ở Lasan Mai Thôn.

Vài ý kiến nhỏ, có gì sai xin bỏ qua. Mail này chắc chắn một điều là sai hỏi ngã (?~) tùm lum. Xin lượng thứ giùm. Đó cũng là đặc điểm mấy thằng Nam Kỳ học trò thầy Dòng của những năm 1950-1960. hê hê...

Lê Toàn Hưng:
Vào You Tube xem video ngày Phát Phần Thưởng Mossard 54

Ai nhận ra mình hoặc người khác thì cho anh em biết.

Ngô Hồng Nhựt:
Đây có lẽ là ý kiến nhận định đúng vì tao đã phối hợp kiểm chứng ý kiến nhận định của tao với Ý kiến của Frère Fidele và ký ức của Louis Phương.

Chỉ duy còn có một điều tao còn “khúc mắt” là: “Tại sao có Frère Jules ở trong này?” vì theo tao biết và tụi mình biết là Frère Jules lên Nhậm Nhiệm vụ Prefet của Mossard bắt đầu từ niên khóa (1955-1956) nghĩa là cái năm mà tụi mình cùng học lớp 6è.

Tao đã xem rồi toàn bộ cái youtube về ngày Lễ Phát Phần Thưởng cuối niên khóa (1953-1954) của Trường Mossard.

Phát Phần thưởng

Sau khi đã nhận được 4 cái youtube về ngày Lễ Phát Phần thưởng của Trường Mossard, theo như những hình ảnh ghi lại thì những cái này thuộc niên khóa (1953- 1954) và (1954-1955), vì chỉ những năm này mới thấy có Louis Phương đang diễn kịch đó mà...

Năm 1955 như trong những cái e-mails trao đổi giữa Louis Phương và Tao thì Ba của Louis Phương mất đột ngột, và má của Louis Phương lên xin phép với Frère Honora cho Phương về thọ tang, cho nên sau cái niên học này là Louis Phương về Saigon luôn và tiếp tục học chương trình Việt, bởi vì một mình Má của Louis Phương không lo nỗi tiền học phí nội trú cho Phương. Năm đó Phương đang học lớp 7 è A với tao.

Như vậy, cuốn phim này do Ông già mi Ổng quay là năm 1954; nghĩa là cuối niên khóa (1953-1954) lúc đó Louis Phương học lớp 7è B, và niên học này thì tụi mày gồm Hưng, An, Hòa, Phát, Tân, Hiệp, Châu, Denis, Út, ... tụi mày đang học lớp 8è . Sang năm sau, niên khóa (1954-1955) thì Louis Phương chuyển qua học lớp 7è A với Frère Ignace và Frère Albert cùng với tao năm đó. Hình ảnh chứng minh!

Năm này Tao chưa vô học ở trường Mossard.

Như vậy là đúng 100%.

Tao nhìn không ra những thằng nhóc khác! Chỉ có nhận diện được mỗi một mình Louis Phương mà thôi.

Mấy cái hình này thì tao nghĩ rằng mấy lão đệ đàn em có thể đưa lên trang Web của trường Mossard được rồi đó, vì nó có Frère. Bernard (người Pháp) là Directeur trong những năm đó mà thôi.

Louis Nguyễn Minh Phương:
1./ Con chó nằm dưới bàn để đồ phát thưởng là con chó Mino của Frère Albert. Con chó này có một bửa trưa nằm ngủ trên dortoir cạnh góc có phòng Frère Albert kéo cái màn. Tao buồn buồn thấy con Mino nằm dưới chân giường Frère Albert ngó ra. Tao rắn mắt bò xuống gần lại nó nhe răng ngừ nó. Nó tưởng tao cắn nó bèn cắn vô mặt tao một phát. Tao la lên, Frère Albert chạy ra, tao nói láo là tao đang nằm trên giường nó nhảy lên cắn tao.

60 năm sau, thưa Frère em khai thiệt tội nói láo này.

Tao được nghỉ 21 ngày về Sàigòn mỗi ngày lên Pasteur chích một mũi.

2./ Tao nhớ là khi tao vô học năm 1952 thi Prefet là Adolphe và sau là Jules về thế. Jules về mới bày ra cái Cahier Rouge mổi thứ sáu đọc lên, thằng nào làm faute là bị supprimer sortie và consigne chiều thứ bảy. Lúc này Frère Ignace dạy 7è A. Tao bị dính mấy lần về tội nói chuyện trong lúc xếp hàng.

Ủa mà như vậy cũng sai rồi, vì năm 7è B (53-54) tao học với Gilbert thì hình như Jules chưa về.

Ặc....già hết rồi (71 rồi) cái memory bi out rồi.

Có ai nhớ rỏ thì nhắc hay nhờ Frère nào coi lại sổ sách coi.

Waoh... đúng rồi.

Cái phim này quay cuối année scolaire 53-54 tức lúc đó là giữa năm 54.

Frère Jules mới về nhậm chức.

Năm sau 54-55 tao mới bị dính Cahier Rouge với Ignace mấy lần ở 7è A.

54-55 học chung 7è A với Vĩnh và Lai Hiếu Thuận.

Ở khúc giũa có Frère Michel về được vài tháng thì đổi về Tân Định.

Ngô Hồng Nhựt:
Mày sai cái chi tiết này nhen Phương.

Cái năm (1954-1955) là mày học lớp 7è A với Tao và Vĩnh, Trần Kim Long, Trương Tấn Phát, Denis, Trần Hoàng Tân, ... (hình ảnh còn đó); còn thằng Lai Hiếu Thuận (Không biết hắn là con của Lai Hữu Sang, hoặc Lai Hữu Tài gì đó, thì năm này hắn học lớp 6è với Frère Dominique.

Jacques Nguyễn Hữu Thọ thì học năm sau (niên khóa 1955-1956) cho đến hết năm 3è rồi đi Tây ngay sau năm này, để qua bên Tây mà thành lập Mặt Trận Dân Tộc Giải Phóng Miền Nam / Việt Nam.

Ngày 30 tháng tư năm 1975 lão kéo quân về rượt tụi mày và cái Ban Chấp Hành Hội Cựu Học Sinh Trường Mossard của tụi mày chạy... chạy te tua! Không nhớ à?

Tụi mày có hiểu nỗi là tại sao năm đó (tức năm 1954) lại có hình Frère Jules từ Taberd lên dự và cùng đi chung với Frère Bernard? Cái này thì tao chịu thua.

Trong phim lễ phát thưởng niên khóa 1953-1954, có bài “Don Quichotte et les petits meuniers”. Bài này vào niên khóa sau, năm (1954-1955) Frère Albert có dạy và anh cũng thuộc nữa.

Tạm thời thì tụi mày nghe thử mấy bản nhạc này mà hồi đó Frère Albert và cả Frère Bernard nữa đó! dạy tụi mình hát (năm tao học 7è A là năm 1954-1955).

Tao sẽ truy tìm bài: “Don Quichotte et les Petits Meuniers” để cho mấy lão đệ đệm nhạc cho tụi mày nghe mà nhớ lại khi tụi mày xem cái video ngày lễ Phát Phần Thưởng 1954 của niên khóa (1953-1954).

Thằng nào nói tao không nhớ thì bị phạt một chai “cordon blue” đó! Nhớ thu tiền của tụi nó nghen Hòa!


Il Était un Petit Navire (YouTube)

Ah les crocodiles (YouTube)

Au clair de la lune (YouTube)

Sur le pont d'Avignon (YouTube)

Frère Jacques (YouTube)

Savez -vous planter les choux (YouTube)

Nous n'irons plus au bois (YouTube)

 

 

Lễ Phát Phần Thưởng 1954