Phớt tỉnh Ăng Lê

Nói về môn thể thao quần vợt (tennis), cái trước tiên người ta nghĩ đến là giải vô địch Wimbledon (1). Quả thật, Wimbledon ngày nay được hầu hết những người hâm mộ tennis trên toàn thế giới biết đến. Không chỉ vì đây là nơi độc nhất trong bốn giải thi đấu lớn trên thế giới còn đánh trên sân cỏ, mà lý do chính là vì cái truyền thống đặc biệt của người Ăng Lê trong lúc tổ chức giải tennis này, ví dụ như cách ăn mặc đồng phục của trọng tài, của những đứa bé lượm banh, lễ trao giải phải có sự hiện diện của một quận tước trong dòng tộc vua nước Anh v.v… 

Tuy nhiên, còn một chi tiết rất thú vị của Wimbledon mà ít người biết đến, đó là trên cổng vào trước sân đấu trung tâm (centre court) của Wimbledon có khắc 2 câu thơ: 

If you can meet with Triumph and Disaster 
And treat those two impostors as the same; 

Nếu bạn đương đầu với thắng lợi và thảm họa, 
Và coi thường hai điều giả dối đó như nhau; 

Có lẽ người khắc chữ muốn nhắc nhở các cầu gia tham dự giải đấu phải nhớ đến tinh thần thể thao, phải nhớ đến cái truyền thống cùa Wimbledon, không quá coi trọng người chiến thắng và chà đạp kẻ chiến bại, mà là: 

Thắng thua là chuyện thường tình 
Vào đây lượng sức biết mình biết ta; 

Nhưng cũng có thể họ chỉ muốn nhắc cho ta ghi nhớ đây chỉ là một trò chơi trong cuộc đời, không nên đặt quá nặng vấn đề thắng bại, hơn thua. Từ đó ta có thể diễn nghĩa hai câu đó như sau: 

Dẫu có gặp thành công hay thất bại 
lòng thản nhiên thua thắng một trò chơi; 

Cái cá tính “thản nhiên” đó, bắt nguồn từ thời đại Victoria (2), người Ăng Lê họ không chỉ áp dụng trong lúc chơi thể thao, mà coi đó là một cá tính hay của con người trong cuộc sống hàng ngày. 

Thật vậy, nếu tìm hiểu tiếp, ta nhận ra được hai câu thơ này không phải xuất phát từ Wimbledon, nguyên thủy cũng không được sáng tác trong bối cảnh thể thao. Người khắc chữ ở Wimbledon đã trích 2 câu đó từ bài thơ nổi tiếng của Rudyard Kippling (3), viết năm 1895. Trong bài thơ mang một tựa đề ngắn ngủi “If”, tác giả ngoài sự miêu tả một số cá tính cần thiết của con người, chẳng hạn như lòng trung trực, lòng khiêm tốn, thực tế, tự trọng… đã đặc biệt nhấn mạnh đến cái cá tính “thản nhiên” của giới trung lưu và thượng lưu Anh quốc thời đó. Và đến nay cá tính này vẫn được nhiều nơi trên thế giới công nhận là một cá tính tiêu biểu của người Anh. 

Trong ngôn ngữ Đức họ miêu tả cá tính “thản nhiên” này rất chính xác bằng chữ “Gelassenheit” hay “Haltung bewahren”, tiếng Anh có kiu nói “keep a stiff upper lip”, nhưng tiếng Việt diễn tả chính xác hơn hết là “phớt tỉnh Ăng Lê”. Kiểu nói “phớt tỉnh Ăng Lê” bị nhiều người hiểu lầm cho là người xứ Ăng Lê lạnh lùng trong lúc xã giao. Thực ra “phớt tỉnh Ăng Lê” diễn tả sự bình tĩnh, sự thản nhiên, điềm đạm trước nguy hiểm, trước khó khăn, không hoảng hốt đưa tới hành động thiếu suy nghĩ. 

Trong một cuộc thơ tuyển do đài BBC tổ chức năm 1995, “If” đã được tuyển chọn là bài thơ được yêu chuộng nhất của các vùng nói tiếng Anh trên toàn thế giới. Sau đây bản nguyên văn và bản phóng tác ra tiếng Việt: 

IF 

If you can keep your head when all about you 
Are loosing theirs and blaming it on you, 
If you can trust yourself when all men doubt you 
But make allowance for their doubting too; 
If you can wait and not be tired by waiting, 
Or, being lied about, don't deal in lies, 
Or, being hated, don't give way to hating, 
And yet don't look too good, nor talk too wise: 

If you can dream -- and not make dreams your master; 
If you can think -- and not make thoughts your aim; 
If you can meet with Triumph and Disaster 
And treat those two impostors as the same; 
If you can bear to hear the truth you've spoken 
Twisted by knaves to make a trap for fools, 
Or watch the things you gave your life for, broken, 
And stoop and build'em up with worn-out tools:
 
If you can make one heap of all your winnings 
And risk it on one turn of pitch-and-toss, 
And loose, and start again at your beginnings 
And never breathe a word about your loss; 
If you can force your heart and nerve and sinew 
To serve your turn long after they are gone, 
And so hold on when there is nothing in you 
Except the will which says to them: "Hold on!" 

If you can talk with crowds and keep your virtue, 
Or walk with Kings -- nor loose the common touch, 
If neither foes nor loving friends can hurt you, 
If all men count with you, but none too much; 
If you can fill the unforgiving minute 
With sixty seconds' worth of distance run, 
Yours is the Earth and everything that's in it, 
And -- which is more -- you'll be a man, my son! 
(Rudyard Kipling) 

oOo 

Nếu

Nếu giữ được tâm hồn con sáng suốt 
dù xung quanh lầm lẫn kết tội con, 
nếu trong con lòng trung trực vẫn còn 
mặc thiên hạ nghi ngờ con không trách; 
Nếu nhẫn nại đợi chờ không thắc mắc, 
kệ gian dối không trả đũa dối gian, 
bị khinh ghét không ghét trả không than, 
có khôn đẹp không dương thành kiêu ngạo.

Nếu biết mơ -- và không thờ mộng ảo; 
biết suy tư 
--
 mà chủ đích không quên; 
mặc thắng thua đời lúc xuống lúc lên 
phù du cả cùng nhẹ cân không trọng; 
Nếu chấp nhận lời con bi lạm dụng 
bị sửa đi mang bịp kẻ dại khờ, 
thấy cơ đồ đổ vỡ vẫn tỉnh bơ, 
không sợ khổ đem sức tàn dựng lại; 

Nếu thua cuộc mất hết toàn hiện tại 
trong canh bạc đỏ đen của cuộc đời, 
vẫn thản nhiên không trách móc than ôi 
bắt đầu lại với đôi bàn tay trắng;
Nếu thúc dục tâm hồn con cố gắng 
đạt đến nơi tuy sức kiệt chẳng còn, 
moi hết cả từng mẩu lực cỏn con 
ý chí mạnh, lòng kiên cường quyết thắng! 

Khi ẩn dật giữ cho lòng trong sáng, 
lúc thăng quan -- không quên bạn bình thường, 
không để thù hay bạn tạo tổn thương, 
quý trọng người không quên lòng tự trọng; 
Nếu thời gian từng phút con tận dụng 
Sáu mươi giây không bỏ lỡ giây nào, 
Thì của con thế giới đẹp biết bao, 
Và -- hơn thế -- con thành Người thực sự! 
(NQH diễn dịch) 


Nguyễn Quốc Hưng 
tháng 6 năm 2013 


Chú thích: 

(1) Giải vô địch Wimbledon là giải quần vợt lâu đời và cao quí nhất trong 4 giải đấu lớn nhất trên thế giới là Australian Open, French Open, Wimbledon championship và US Open. 
(2) Thời đại Victoria / Victorian era: Thời cai trị nước Anh của nữ hoàng Victoria từ 1837 đến 1891. Trong thời gian này Vương quốc Anh đã là cường quốc mạnh nhất thế giới. 
(3) Joseph Rudyard Kippling (30.12.1865 – 18.01.1936): Văn thi sĩ người Ăng Lê đầu tiên được giải Nobel văn chương (1907). Nhiều người trên thế giới biết ông qua chuyện “The jungle book”, được hoạt họa bởi Walt Disney. 


Tài liệu tham khảo:






Ý Kiến / Đề Nghị

The gadget spec URL could not be found